dinsdag 31 maart 2015

Column: Subliminale motivatie


Een experiment op vijftien scholen met in totaal 4.200 leerlingen van brugklassen vmbo en havo heeft tot een spectaculair resultaat geleid. Met een relatief simpele ingreep in onze online software zijn we erin geslaagd 2.200 leerlingen gemiddeld twee keer zo lang te laten oefenen dan voorheen en daarmee hun rekenniveau aanzienlijk te verhogen. De werktijd van de 2.000 leerlingen in de controlegroep bleef gemiddeld onveranderd en hun niveau nam weliswaar toe maar veel minder dan dat van de experimentele groep.

Met medeweten van de deelnemende scholen zijn de 4.200 leerlingen via loting verdeeld in een experimentele groep en een controlegroep. Geen enkele student of begeleider was op de hoogte van de uitkomst van de loting. Alleen ons online oefenprogramma wist wie meedeed aan het experiment en wie niet.

Subliminale boodschappen zijn boodschappen die zo kort in beeld zijn dat je je niet realiseert dat je ze hebt gezien. Ons idee was: als je tijdens het oefenen iemand subliminaal beloont met een beeld dat hij fijn vindt, dan houdt hij het oefenen langer vol en wie weet werkt het het zelfs verslavend.

Subliminale conversaties voer je niet met het bewustzijn maar met het onderbewustzijn. Het onderbewustzijn is krachtiger maar simpeler. Je moet dus in simpele duidelijke termen communiceren. Het onderbewustzijn wil: zoet, hartig, zout, liefde, adrenaline, enzovoort.

Zo gezegd, zo gedaan. De online software werd zo aangepast dat na ieder goed antwoord een passende subliminale beloning volgde. De beloning voor het bewustzijn was de tekst 'Prima' in beeld. Tegelijk werd het onderbewuste getrakteerd  op een plaatje van een smakelijke zak patat voor de een of een verliefd paartje voor de ander.

Voor aanvang werd een nulmeting gedaan om het rekenniveau van alle leerlingen te bepalen. De eerste twee weken werden vervolgens gebruikt voor het inregelen. Dat hield in: het stiekem uitvinden wat iemand de fijnste beloning vond. Door het onderbewuste bij een goed antwoord te trakteren op afwisselende visuele beloningen: chocolade reep, zak patat, leuk meisje, leuke jongen, of een verliefd stel (in drie soorten) en tegelijk nauwkeurig te meten hoe snel werd gereageerd na een beloning. De snelheid van reageren na de beloning is een maat voor hoe zeer werd verlangd naar nog zo'n beloning. Na twee weken wisten we het: Derek houdt van mooie meisjes, Annemieke ook, maar Ralph wil liever snelle motoren zien en Sander werkt sneller op gemengde drop.

De grafiek laat het effect zien. Langzaamaan werd er meer geoefend tot er uiteindelijk na twee maanden gemiddeld meer dan tweemaal zoveel geoefend werd.


Wij waren zeer verrast door het resultaat. Zeker toen we ook nog de resultaten van de afsluitende rekentest zagen. De controlegroep bleek iets beter te scoren. De experimentele groep bleek echt veel beter te scoren. De subliminale beloning voor goede antwoorden had zijn werk gedaan.

Na twee maanden hebben wij dit mechanisme weer uitgeschakeld. Van het onbewust kijken naar een zak patat word je niet dik. Een van de leerkrachten gaf echter aan: "Weten jullie wel zeker dat leerlingen na het oefenen die zak patat niet zijn gaan kopen. Indirect veroorzaken jullie dan ongezond eetgedrag."

Hoe spectaculair het resultaat ook is gebleken, of subliminaal belonen ethisch wel of niet verantwoord is, dat vraagt een bredere discussie dan hier past.

Nawoord:
Toen ik deze column voorlas aan mijn vrouw, was ze positief en verrast. Natuurlijk moest ik dit publiceren. Ze was ervan overtuigd dat dit onderzoek echt was. Maar... dat is het niet. Ik had geen moment gedacht dat ze het serieus zou nemen. Ik voelde me even Diederik Stapel. "Het is een verhaal dat je op het verkeerde been zet om je over iets na te laten denken," legde ik de bedoeling van mijn column uit. "Maar waar wil je dan je lezer over na laten denken?" Daar moest ik even over nadenken. "Natuurlijk is het stiekem beïnvloeden van leerlingen een slechte zaak. Onze leermiddelen moeten zuiver blijven. Toch zijn er steeds meer goedkope online leermiddelen in de maak die via sluikreclame proberen om ook iets anders te verkopen. Soms gewoon door reclame ernaast. Kijk maar naar bijna alle gratis woordenboeken. Links en rechts word je beïnvloed door Google Adds. Subliminale reclame is het ergste van allemaal. Net als gewone reclame moeten we die buiten het onderwijs zien te houden."

Theo Schijf is hoofd ontwikkeling en algemeen directeur van Muiswerk Educatief. Hij schrijft over zijn belevenissen en ervaringen en geeft zijn visie over zaken met betrekking tot onderwijs en ict.

Geen opmerkingen: